We investeren miljarden in de energietransitie, toch stijgen de netkosten en wordt het steeds drukker op het net. De échte oplossing? Dat is flexibiliteit, niet nóg meer kabels.

De paradox van de energietransitie

De elektrificatie en de opkomst van lokale, hernieuwbare energie zetten ons energienetwerk onder druk. Hierdoor raakt het net steeds vaker overbelast, zowel op de grote lijnen als bij jou in de buurt.

De oplossing lijkt simpel: meer investeren. Netbeheerder Elia plant de komende jaren maar liefst €31 miljard aan investeringen, waarvan een derde in België.

Dit is een duizelingwekkend bedrag, maar tegelijkertijd betekent het dat we de grens van onze investeringscapaciteit hebben bereikt. Meer kan haast niet. En nog belangrijker, iedereen betaalt mee, want deze investeringen worden doorberekend in de energierekening. Dit heeft gevolgen voor de inflatie, de koopkracht en het concurrentiekracht van onze economie.

Goedkopere hernieuwbare energie... maar steeds duurdere netwerkkosten

De paradox is compleet: hernieuwbare energie zou energie betaalbaar moeten maken. Maar de stijgende netwerkkosten hebben het tegenovergestelde effect. De transitie wordt duurder, wat elektrificatie vertraagt, ook al is het de kern van de oplossing.

Duitsland laat zien dat het ook anders kan.

Onze oosterburen gaan de netwerkkosten in 2026 flink verlagen, met ruim 57%, van 6,65 naar 2,86 cent per kWh. Dankzij een subsidie van 6,5 miljard euro uit het nationale klimaatfonds, betaalt de overheid mee aan de nodige investeringen.

Tegelijkertijd verlagen ze de energiebelasting voor de industrie en landbouw. Het resultaat? Bedrijven staan er sterker voor in de concurrentie en de energietransitie komt in een stroomversnelling.

België heeft de sleutel

Ook België kan hier een voorbeeld aan nemen. Overheidsinvesteringen in de energietransitie zijn geen kostenpost, maar juist een hefboom. Dit heeft direct invloed op de inflatie, de concurrentiekracht en de snelheid van onze transitie.

Maar zelfs als we meer investeren, zal de drukte niet verdwijnen. Nieuwe infrastructuur bouwen kost jaren, vergunningen blijven een obstakel en er is een groot tekort aan mensen met technische kennis. Dus we hebben meer nodig dan alleen beton en kabels.

De slimste investering: flexibiliteit

Door slim om te gaan met je energieverbruik en de energie die je opwekt – dit noemen we ook wel 'vraagsturing' – kunnen we meer uit het bestaande elektriciteitsnet halen.

Bedrijven en huishoudens die hun energieverbruik tijdelijk kunnen aanpassen aan pieken en dalen leveren een essentiële dienst. Grote industriële spelers en batterijparken krijgen hiervoor al voordelen of vrijstellingen. Maar KMO's en huishoudens, die samen het grootste potentieel vertegenwoordigen, vallen nog steeds uit de boot. En dat is jammer. Want juist zij kunnen het verschil maken door "the power of many."

Ironisch genoeg betalen de assets die bijdragen aan de stabiliteit van het net momenteel de volle prijs voor net- en transmissietarieven en energiebelastingen. In plaats van dit gedrag te ontmoedigen, zouden we het moeten aanmoedigen.

Met de juiste stimulansen kunnen burgers en kmo's actief bijdragen tot de stabiliteit van het net, de investeringskosten helpen drukken en de overgang versnellen.

Als we dit niet doen, lopen we het risico het verkeerde signaal af te geven: meer en meer mensen zullen "off-grid" willen gaan om belastingen te vermijden. Dat zal op de lange termijn niemand helpen.

Denk verder dan kabels

De energietransitie is veel te belangrijk om alleen te laten afhangen van enorme investeringen en grote projecten. We moeten de kracht van flexibiliteit, die overal verspreid is, benutten en zorgen voor een eerlijk speelveld. Zo krijgt iedereen die meewerkt aan de oplossing daarvoor een beloning.

Investeer dus niet alleen in grotere kabels, maar structureel in slimme oplossingen en een marktmodel dat efficiënt netgebruik beloont. Dit is geen gemakkelijke budgettaire oefening, maar wel een met maximale sociale impact.