We investeren miljarden in de energietransitie, maar de netwerkkosten stijgen en de congestie neemt toe. De echte oplossing? Flexibiliteit, geen kabels.

De paradox van de energietransitie

De elektrificatie van onze samenleving en de groei van gedecentraliseerde hernieuwbare energie beginnen een zware druk te leggen op onze energie-infrastructuur. Er doen zich steeds vaker congestieproblemen voor, zowel op transmissie- als op distributieniveau.

De oplossing lijkt eenvoudig: meer investeren. Netbeheerder Elia is van plan de komende jaren maar liefst 31 miljard euro te investeren, waarvan een derde in België.

Dit is een duizelingwekkend bedrag, maar tegelijkertijd betekent het dat we de grens van onze investeringscapaciteit hebben bereikt. Het is vrijwel onmogelijk om nog meer te investeren. En wat nog belangrijker is: iedereen betaalt mee, want deze investeringen worden doorberekend in de energierekening. Dit heeft gevolgen voor de inflatie, de koopkracht en het concurrentievermogen van onze economie.

Goedkopere hernieuwbare energie... maar steeds hogere netwerkkosten

De paradox is compleet: hernieuwbare energie zou energie betaalbaar moeten maken. Maar stijgende netwerkkosten hebben juist het tegenovergestelde effect. De transitie wordt steeds duurder, wat de elektrificatie vertraagt, ook al vormt deze de kern van de oplossing.

Duitsland laat zien dat het ook anders kan.

Onze oosterburen hebben besloten om de netwerkkosten in 2026 met meer dan 57% te verlagen, van 6,65 naar 2,86 cent per kWh. Dankzij een subsidie van 6,5 miljard euro uit het nationale klimaatfonds neemt de regering een deel van de benodigde investeringen voor haar rekening.

Tegelijkertijd verlagen ze de elektriciteitsbelasting voor de industrie en de landbouw. Het resultaat? Een sterkere concurrentiepositie voor bedrijven en een versnelling van de energietransitie.

België heeft de sleutel in handen

Ook België kan van dit voorbeeld leren. Overheidsinvesteringen in de energietransitie zijn geen kostenpost, maar een hefboom. Ze hebben een directe invloed op de inflatie, het concurrentievermogen en het tempo van onze transitie.

Maar zelfs als we meer investeren, zal de verkeerscongestie niet verdwijnen. Het aanleggen van nieuwe infrastructuur kost jaren, vergunningen blijven een struikelblok en er is een ernstig tekort aan technisch geschoold personeel. We hebben dus meer nodig dan alleen beton en kabels.

De slimste investering: flexibiliteit

Door verbruik en productie op een slimme manier te sturen – ook wel ‘demand response’ genoemd – kunnen we meer capaciteit uit het bestaande elektriciteitsnet halen.

Bedrijven en huishoudens die hun energieverbruik tijdelijk kunnen afstemmen op pieken en dalen, leveren een essentiële bijdrage. Grote industriële spelers en batterijparken krijgen hiervoor al voordelen of vrijstellingen. Maar het mkb en huishoudens, die samen het grootste potentieel vertegenwoordigen, lopen hier nog steeds de boot mis. En dat is jammer. Want juist zij kunnen het verschil maken door de ‘kracht van velen’.

Ironisch genoeg betalen de partijen die bijdragen aan de stabiliteit van het elektriciteitsnet momenteel de volledige prijs voor net- en transmissietarieven en energiebelastingen. In plaats van dit gedrag te ontmoedigen, zouden we het juist moeten aanmoedigen.

Met de juiste stimulansen kunnen burgers en kleine en middelgrote ondernemingen actief bijdragen aan de stabiliteit van het elektriciteitsnet, helpen de investeringskosten te verlagen en de transitie versnellen.

Als we dit niet doen, lopen we het risico een verkeerd signaal af te geven: steeds meer mensen zullen ‘off-grid’ willen gaan om belasting te ontwijken. Op de lange termijn helpt dat niemand.

Denk verder dan kabels

De energietransitie is te belangrijk om uitsluitend te vertrouwen op miljardeninvesteringen en grootschalige infrastructuurprojecten. We moeten de kracht van gedecentraliseerde flexibiliteit benutten en een gelijk speelveld creëren waarin iedereen die bijdraagt aan de oplossing daarvoor wordt beloond.

Investeer dus niet alleen in dikkere kabels, maar ook structureel in slimme oplossingen en een marktmodel dat efficiënt netgebruik beloont. Dit is geen eenvoudige begrotingsopgave, maar wel een met een maximale maatschappelijke impact.